Powered by EverLive.net

Omzetting les 2 sessie 1

We vragen de cursist een huistaak te maken; minstens een blad thuis herlezen. Wanneer die taak opgestuurd wordt naar de lesgever wordt die verbeterd teruggestuurd.

Moeilijke teksten mogen niet afschrikken. Je kan slechts zwemmen door in het water te springen.

De omzetting die je hier van de tweede les krijgt toont wat er in de tweede les is aangebracht.

Akten ten sterfhuyse

1

Gheaffirmeert de deugdelickheyt deser rekenijnghe by den rendant1 soo in ontfanck

als vutgeven desen 18 ougst 1724

Ghepresenteert dese rekekenijnghe by den / rendant in persoone en burghemeesters / ende schepenen deser stede ende jurisdictie / van Poperinghe als oppervoogden / van alle weesen onder helieden ressorteerende / en ten aenhooren vande heeren ten sloote ghementioneert2 mitsgaeders ter / presentie van nicodemus provo vooght maternel vande weesen

Rekeninghe bewijs ende reliqua3 voor jacobus coppein als oom ende geede vooght paterneel ende administrateur van pieter nicolays, cathelynne, christine ende therese van cayseele de vier weese kijnderen van nicolays van cayseele filius joseph ghewonnen in wettelicjen huywelicke by christine couttenier de dochtere van jan dit van alsulcke handelijnghe ende administratie als den selven coppein in de voorseyde …

2

Coemelck filius Mahieu

mod Philippe Valliant

1 Vooghd van Joosken, Anthonynken, Mayken, Franchynken, Petronelleken, /

2 Cathelyn ende Jaquemynken de zeven weezekijnderen van Jaques Van caijseele /

3 ghewonnen in huwelicken staete by Anthonynken filia Mahieu Coemelck heeft neffens /

4 de zelven vader overghebracht de naervolghende goederen de zelve weezen toecommende par /

5 moeders doot. Alvooren deelen de helft vande huuse alle de taimeraige ende edificien /

6 hemeene met hemlieden voornoemden vader staende op de grond van Andries Rebaut op de de zuudzyde /

7 vande Casselstraete deser stede an t’huus van Charles Vanden Ameele van oosten met d’helft /

8 vande rechte van cheins vande voornoemde erfve, medghaende ghelicke helft van twee beddecoutsen4 /

9 ende een schapra daerinne ghewrocht. Item deelen in ghereede pennijnghen5 cheins ande vader /

10 procederende vande vercochte goedijnghen inde coopdagh. Inschulden ter andersins zuver boven /

11 alle vutschulden t’zamen de somme van vij ponden grooten, maeke voor elck kijndt xij ponden daermede /

12 de voornoemde weezen voldaen zijn vande voornoemde successie met protestatie van style6. Actum present /

13 oppervooghd ende schepenen ter weezerie7 den eersten april 1629. De voornoemde vader verbyndt /

14 tot verzekertheyt vande voornoemde weezepennijnghjen ende t’catheil8, d’ander helft vande voornoemde huuse ende /

15 edificien. Actum eodem9 1630 Item 1631 Item 1632 33 34 35 36 /

16 37 ende 1638 In staete 1639 in staete 1640 Philippe Valliant /

17 ghetrauwet hebbende Frachynken Van Caiseele heeft hem /

18 ……. voorseyde huysvrauwe vernoucht ghekent10. Actum ter weezerie /

19 1640 In staete 1641 In staete 1643.

3

Jan van bochoutte (geschrapt)

vooghd van caijseele

R S t v w x y z A

B

Vancayseele

1 Als vader van zijne twee kijnderen gheprocreert by Jaquemyncken filia Joos van /

2 caeiseele heeft overghebracht11 voor oppervooght ende schepenen zeker schriftelicke memorial /

3 onderteekent Charles leurin ontfanger vande coopdaghen deser stede ende jurisdictie daerby blyckt /

4 dat deselve kijnderen heffen ende ontfanghen moeten vutter coopdagh ghehouden ter sterfhuuse vande /

5 weduwe Joos van caeiseele haeren grootevrauwe maternele vut haeren partie volghende de reptitie /

6 danof ghemaeckt present Jacob van daele voocht vande zelve kijndereen op de xxvj lauwe 1623 /

7 tzaemen ix ponde viij schelle vj d(eniers) parisis) Bovendien zoo comt deselve kijnderen noch toe tachtste deel /

8 in thuusseken daer de voornoemde grootevrauwe overleden is staende ten houcke van Sinte Janscruyce /

9 up de westzyde van dyperstraete deser stede, Item noch de somme van ix ponden parisis over haerliede :

10 deel ende contingent in zeker inhave ende catheilen bevonden ten voorschreven sterfhuuse van haerlieden) /

11 grootvrauwe zuver boven alle oncosten al volgheende zeker accoord tusschen Joos van caysele /

12 ende dander hoirs ende aeldijnghen vande zelve grootevrauwe ghemaeckt present Wijts oppervoocht vande weezen /

13 ende Ghelein Vander maerle schepene op den viij sten 9bris 1622 ten desen ghezien by den zelven

14 jaques wijts oppervoocht ende Ghelein vander maerle schepenen onderteekent metghaeders oock by de /

15 respective aeldijnghen onderteekent Actum ter weezerie den vj den februarij 1623. gheconquestreert12 /

16 den vader tghebruuck vande zelve weezepennijnghen op de boortocht van Andriaen van bochoutte /

17 ter desen present met belofte ende indeminiteyt13 naer style. Actum eodem In staete 1623 /

18 In staete 1624, 1625, In staete14 1626 In staete 1626 In staete 1627 In staete 1628 In staete 1629 /

19 Item 1630 In staete 1631 In staete 1632 In staete 1636 In staete 1637 In staete 138 In staete 1639 /

20 Andries de meire djoeghen ghetrauwet met Lauwrence kendt hem vernoucht ende/

21 Catheryne by competente elde15 ghestelt tnaeren blaede 1641

4

1 Vooghd van Vincentjen de achterghelaten weese van /

2 wijlent Vincent kestelyn gheprocreert in legitimen /

3 huuwelicke met jaquemijnken pittellioens filia Jaques blijfveghe /

4 heeft overghebracht in deellote Jn daten den xxjen julij /

5 1636 onderteekent A Lebbe de naervolghende goedijnghen de selve /

6 weese ghesuccedeert ten overlijden van zijn voornoemden vader Jnt /

7 verscheeden Jeghens zijne voornoemden moeder en is deselve weese /

8 al wettelick anghedelt ter presentie vande voornoemden vooghd ende oom /

9 t’naervolghende, deselve weese deelt eene la staende ten /

10 huuse van Maillaert verschave, Jtem deelen In ghereede pennijnghen /

11 clevende an zijne moeder voornoemt, vande vlietende catheilen16 meubelen /

12 ende ghereede17 jnschult bij de zelve ten pryse overghenomen /

13 ter somme van ijCLvj lb18 ij schelle parisis onghereede Jnschulden de /

14 helft van tgonne Remy le boucqué schuldigh is ter /

15 cause van zijn husvrauwe weduwe was van Jan Kestelyn /

16 In reste vande weesepennijnghen van de overleden die de /

17 voornoemden weduwe nu huusvrauwe vande zelve leboucké ontfaen hadde /

18 van Jacob elleboudt, 168 lb parisis payement 90 lb parisis over /

19 den coop van eene coeie ende bijevat. Reste Lxxviij lb parisis /

20 dus hier de helft is xxxix lb parisis wesende daermede /

21 vuldaen vande selve successie vande zijn vader. Actum den /

22 xxjsten maerte 1637 naer tsluuten vanden deel is bevon- /

23 den de blijfveghe vut staete ghebleven was van soldaete costen tot /

24 poperijnghe t’gonne vut staete ghebleven was iiij lb parisis, zoude

25 zijn ten laste van dese weese xL schelle parisis memorie eodem In state /

26 1638 in state 1639 in state 1640 in state 1641 in state 1642

27 in state 1643, in state 1645 te bewaren 1647 te volcommen 1648 /

28 te verzekeren de weesepennijghen ter weezerie19 4 meye 1656 te volcommen 19 april

29 1654 andermael te volcomen 1658 andermael te volcommen /

30 onthier20 ende 3 maenden op de boete van vj lb parisis 5en meye 1661 ante ….

31 meestere Joos Cheys curateur van sterfhuys Pieter Verwaerde alwaer dezen + /

32 verstaet21 de selve pennijnghen te rusten 1662 te vulcommen 1663 te vulcomen 1664

33 compareerde Mahieu Waels de welcke heeft verclaert dat dese weese /

34 es overleden 1665

5

Jan Kestelyn

marge

H J k m n P

Q R S T U W x y z

1 Voogt van Vincenken kestelyn filius Antheunes heeft overghebrocht

2 ten weezeboucke by deellote jn daten vanden Xij en april 1611 ghetee-

3 kent Ghilein quaghebeur alzulcke goedijnghen als de zelve weese verlaten

4 ende ghesuccedeert zyn byden overlyden vanden voornomden Anthoine zynen

5 vadere Jnt verscheeden22 van marie le poutre blyveghe ten zelven sterf-

6 huyse zyne moedere Te weten dat opden Xij en april voorschreven

7 de voornomden blyveghe gheadsisteert met Jacob ellebout haeren jeghen-

8 woordighen man Jnt vriendelick vereenst ende veraccordeert es met den

9 voornomden Jan kestelyn Jn zyne voornomde qualiteit ter presentie ende by

10 tusschen spreken van wettelicke deellieden23 naer dien zy Jnspectie ghe-

11 nomen hadden vanden goede vanden sterfhuyse Jnschulden ende vut-

12 schulden, als dat de voorseyde weeze voor hare portie heriditaire24

13 hebben ende proffyteren zal de somme van twaelf ponden grooten

14 eens clevende ande voorseyde blyveghe waervooren hem boorghe

15 ghestelt ende gheconstitueert25 heeft zoo hy doet by desen Clais

16 de veij de moeder etcetera(?) Actum ter weeserie den XVIIJ en april

17 1611 Jn state 1614 Jn staete 1615 Jn staete 1616 Jn staete 1618

18 1619 1621 1622 1623 1624

19 1625 1626 1627 1628 1929 1630

6

Ghepresenteert in liquidatie voor dheeren schepenen van

weesen Jnt slot van desen ghedenommeert26 by Jaecques

vermeersch weduwaere, ende besitter van desen sterf-

huuse an philips de cuupere woonende tot leffynghe

ende Jans gillis woonende binnen oosthende als

voochden desen sevenden meie 1671

Statken ende Inventaris27

van alle dachtergelaten goederen

commeren28 ende lasten bevonden

ten sterfhuusse van marij filia

pieter van Caijseel overleden

binnen den Ambachte29 van

Camerlincx ende Jnde prochie

van leffinghe inde maent van

ougst XVJ C tseventich wiens

ziele godt genadich sij

welcken staet doet maecken

ende int gheschrifte stellen

7

Upde zolder over tvoorhuys

Een wynvat een half hoet erweten30 daerin

cum cafzeve31 tsamen

Twee vannen32 drie stuuckmandekens33

cum platte bonen daerin

Een peerde zale34 cum ouden toom

oudt yserwerck

Ontrent thyen spynt35 haver

Een half hoet henneteten36

Twee corte ketens

Een wynvat met plumen

Een kerfzaghe37 cum dechaeck38

Een muelen eysel39 cum cleen eyselken

Een plumen bedde ghestoffeert

Twee vleghels40 twee hoy raken

cum pluysynghe

Dese partyen Jnt voorhuys tsamen

ghepresen41 viij £ vij schelle iiij deniers grooten

8

Prysie Vande meubilaire

goederen ten desen

sterfhuijse bevonden

ghedaen bij Jan Van

Jwaede ghesworen pryser

slands vanden drijen opden

xxij en february xvijC

vierenvyftich soo

volght

Int woonhuijs

alvooren twee hanghels42

brander tanghe blaes-

pijpe43, rooster Coucke

schupken Jser lampe

hanghJser soutlae44

twee hammen ende twijntig

sticxkens vlees bestaende Jn 52 pont, een dressoor45

tinne taillioore46 een

9

mostaertpot twee soutvaeten

tinne croes47, elf galleysche48

plateelen49, twee tailliooren

vier boutellien50 elf tinne

lepels twee houtten ende

een metaelen candeleir

lanteiren strijckJser

met binJsers51, galleijsche

ende steene canne

pulleken capelleken

ensel52 thee potgens

drie stoelen forchetten53

gheextimeert elck Jnt

particulier dat tsamen

bedraecht de somme

van iij lb xvj schelle v deniers grooten

Voorts een tafel met

cleet coffer, pander54

lepelbart55 blecken…….

10

thien stoelen onder cleen twee eerden bekers een

ende groote, twee caenen56 happe twee hauweels57

een fusicque, speghelken Jock, spae, lepelbart

rabat58 aenden heert59 met houtten lepels

ende gordinnen aende een keiren60, standeken

Coutse61, tinne soutvat gheextimeert alsvooren

de somme van

v lb xiiij schelle iij deniers grooten

In de keucken In de kelder

Twee caffenbedden62 Voorts een aerden pot

met elck drie stoppen63 met tien pont smout64

sargien, drie slaplakens pot met thien pont

een spoelstande65 met boter, tweeentwijntich

wat melck, twee seulen Jdel teelen66

swarte ketel twee muijllevolle67

iser potten cuysscher68 botermijne69 / spoelcarteel70

trochscheper71, cleen met melck seule

caserolleken72, drie teelen wentelhaspe73, canne

ende eenen groufven olievatge met

ekel74 Jser panne wat moes, twee steenen

terrepot75 neghen sacken pullekens twee friame (?)

aerdappel gheextimeert

alsvooren de somme

van iiij lb j schelle iiij deniers grooten

Op de solders een kerthamer76 met drie

Item een van spynt weghen wat oudt

maete achtendeel77 Jser, coorderie78, elf

walsche79 van graen seckels80, drie beetels81

seve, syden seve82 vier havegheers83, drie

ende twee ander seven saechskens, treckvijse

vierenveertich spynt spinnewiel, twee boot

rugghe an ij schelle vj deniers grooten tspynt cruijnen84 twee hamers

ses spynt tarwe an vier graenschuppe oughst

schellijnghen acht grootenn tspyndt reep, gheextimeert

vaeijstge85 met wat elck jnt particulier

terwen blomme, een dat tsamen bedraecht

casseueel gorreel86 de somme van ix lb vj schelle grooten

seijsen87 met snaere Voorts drie spaen88 twee

drie hauwmessen89 aen cleercoorden90, spinnewiel

met sessenveertich spijnden

haver vier pecken91

de somme van v lb 0 schelle vj deniers grooten

11

staende ten ougste

een plough92 een soole93

twee eechden94 slep-

eechde carre twee sleen95

twee swijnkels96 aen

lanckwaghen drie mes

bardeels97 een cortewaghen98

diltpersen99 ende compluijsinghe

van harnas gheextimeert

de somme van xj lb iiij schelle j denier grooten

Jnde scheure

Voorts ses hondert haver

an ses spijnt en half

twee hondert vichtich haver bondels, 150 cooren

bouwelijnghen100 twee duist rugghe schooven a seven

achtendeelen thondert ende van vier spijnt drie

hondert vijfentwijntich gleij101

12

boven tswijnstal / huusvrauwe weduwe wils

rock / de naervolghende goedijnghen de selve

caffenbedde

swijnghels / ter presentie vande voornoemde vooghden ende daervan

vijf peckhaeken / maillaert verschave

wastande / vatgien met happelazijn

bij den silversmit gheexecuteert

swijnghelvoet / ij lb xij schelle grooten

neusdouck

ovenpaele102 / twee greepen

jn een schelveken/ spae

twee parucken103 / goude rijnghen

troch

minuteijten104

merriepeert / casacke105

porret106

1 Rendant: die verkrijgt

2 Gementioneert: vermeldt.

3 Reliqua: wat ernaar verwijst en als bewijsmateriaal overblijft.

4 Beddekoetsen; WNT. in Zuid-Nederland gewoon voor ledekant

5 Inschulden en Vutschulden: Geldelijke verplichting aan/van een ander, uit hoofde van een dienst of een levering. Te innen of te vorderen, te betalen of in schuld aan een ander. Maar juist in de oude (middeleeuwsche) stukken komen inschuld(en) en uitschuld(en) of, omgekeerd, uitschulden en inschulden, altijd, en dikwijls in staande formulen, verbonden voor, en dit doet eigenlijk eerder vermoeden, dat beide woorden ter zelfder tijd, naast elkander, en op gelijke wijze, zijn gevormd. In dat geval zijn in en uit- hier op te vatten als: naar mij toe (: te vorderen) en: van mij af (: te betalen).

6 Met protestatie van style: Plechtige verzekering zoals door de keure vereist.

7 Weezerie: de wezenkamer als instelling van de stad.

8 Catheil: zie verder ook Vlietende catheilen. Kiliaan. kateylen, kateelen, Fland. bona mobilia, supellex, res, facultates; vulgo catalla, cathallum. Tegengesteld aan have. Roerend goed. Droge en groene catheilen maakt een onderscheid tussen hout dat niet meer groeit en ander.

9 Het woord Idem (Latijn) wordt hier wordt hier in de gebruikelijke Latijnse verbuiging ingevuld eodem die = diezelfde dag.

10 Kent hem vernought: WNT(Wederk. en onz.) Genoegen nemen (met —), vrede hebben (met —), voldoende hebben (aan —), omdat men (al of niet uit eigen beweging) niet ten volle (of méér) eischt, onderneemt, ontvangt, verlangt of verwacht (dan) wat men had kunnen of willen eischen, ondernemen, verlangen, verwachten enz.; vandaar ook: geen bezwaar hebben (tegen —). (Wederk. en onz.) Tevreden, voldaan zijn (met —, over —); voldoening vinden (in —), omdat het in het verband genoemde aan de verwachting, den wensch beantwoordt of aan een bep. voorwaarde of de gestelde eischen voldoet. Niet altijd duidelijk te scheiden van de bet. 3). Na de 17de e. bijna uitsl. in wdb. aangetroffen.

11 Overbrengen is het gebruikelijk werkwoord voor het aanbrengen door de voogden in de wezenkamer van de beschikkingen en de situatie van de wezen.

12 Conquesteren: veroveren, inpalmen

13 Indeminiteyt: Schadeloos.

14 In staete betekent dat de genoemde personen op dit blad staan en nog als wezen van de bepalingen genieten. In blaede worden ze als ze volgens de keure geen wees meer zijn of huwen, dan krijgen ze hun eigen blad.

15 Elde: leeftijd.

16 Vlietende catheilen: Kiliaan. kateylen, kateelen, Fland. bona mobilia, supellex, res, facultates; vulgo catalla, cathallum. Tegengesteld aan have. Roerend goed. Droge en groene catheilen maakt een onderscheid tussen hout dat niet meer groeit en ander.

17 Ghereede: cash beschikbaar, zoals ook ghereede pennijnghen.

18 Lb We zetten om libra = ponden. Nog te lezen in £. 1 pond, livre (lb) = 20 schellingen, sous (s) = 240 penningen, deniers (d). Later zien we ook pond grooten. Deze ponden waren niet dezelfde waarde als het ging om pond grooten vlaams, Brabants of Parijse pond (ponden parisis).

19 Weezerie: de wezenkamer als instelling van de stad.

20 Onthier ende: WNT Vóór, tussen het moment van spreken en het na het vz. genoemde moment.

21 Verstaen: begrijpen in de betekenis van het is hem duidelijk gemaakt.

22 Jnt verscheeden: bij de verdeling.

23 Dellieden: de juriidisch gemachtigd zijn de verdeling te maken van het goed.

24 Hereditaire: erfelijke.

25 Gheconstitueert: aangesteld.

26 Ghedenommeert: In het placcaetenboek schrijft men denomeren ofte kiezen.

27 Staet ende inventaris is doorgaans een los stuk met opsomming van hoe de toestand is op het ogenblik van de opmaak van de inventaris ten sterfhuize, in de madelstede.

28 Commeren: Kiliaan kommeren. bekommeren, molestare. Waar men zich moet over bekommeren.

29 Ambachte: rechtsgebied

30 Hoet is hier een inhoudsmaat voor vruchten, droge waren m.n. erwten.

31 Zeef WNT Werktuig om te zeven, om korrelachtig materiaal in fijne en grovere bestanddeelen te scheiden en te sorteeren, of om vaste stoffen (inz. afvalstoffen) uit vloeistoffen te verwijderen (toep. Ook om melk te zeven. Hier blijkbaar om kaf te zeven. Alle harde voorwerpen moesten er uit als men bv. Het kaf wilde gebruiken om een matras te vullen.)

32 Van: WNT Gereedschap in den vorm van een grooten platten korf met twee ooren, waarmee eertijds het graan gezuiverd werd van kaf door het te schudden in den wind.

33 Stuuckmande: Wellicht manden die gebruikt werden om stuucken te beschermen. stuuck: stoot, duw, por. Mnl. Wdb. VII, 2380. Nog Westvlaams, zie De Bo. s.v. stuik. De Bo kent nog stuik = een hoopje van omtrent twaalf graanschoven; stuiken = schoven in kleine hoopjes zetten

34 Peerdezale en toom: Zadel en toom (teugel) van een paard.

35 Spijn(d)t: We verhelpen ons met een vermelding online. Oorspronkelijk werd graan gemeten met behulp van de korenmaat (inhoudsmaat) gemeten, als inhoudsmaat had men de mud, schepel, malder, spint en vat. (Nijmeegs vat = 20,8 liter) – 1 mud = 4 schepel = 24 vat – 1 schepel of malder = 4 spint. Het is alegmeen bekend dat men niet woog, maar schepte.

36 Henneteten: kippenvoer.

37 Kerfzaag: Grote zaag met scherpe en sterke tanden, lang en zwaar van blad, zonder raam met houten rechtstaande handvaten aan de uiteinden. Men trekt de zaag weg en weer, gewoonlijk met vier man, aan beide uiteinden.

38 Dechaeken: Wellicht om de tanden te beschermen of af te dekken voor d eveiligheid.

39 Eysel: In het WNT vinden we zoveel verschillende woorden voor hetzelfde weeginstrument. Unster, bascuul, weeghaak, knipwaag, ensel, eusel, uisel, heinsel. In werkelijkheid in onze streken een weeginstrument dat via een veer en haak op een schaal het gewicht aangeeft. Het of alles aan den einsel hangen, koopziek zijn (DE BO 421 b [1873]).

40 Vleghel: dorsen met

41 Prijzen: de prijs vastleggen.

42 Hanghel: Kiliaan. hanghel, hael, hoghel, climacter, vulgo pendula, ferratum. Vgl. hael, dat met hangel denzelfden oorsprong heeft. Instrument om iets op te hangen, bv. De ketel boven het vuur.

43 Blaespijpe: Ook vuurpupe, om het vuur aan te wakkeren.

44 Soutlae: Zoutlade.

45 Dressoor: Het bestaat uit een lage kast met twee of drie laden onder het bovenblad. De kast werd gebruikt voor het bewaren van tafelgerei, eetwaren en klein huisraad: de laden wellicht onder andere voor het tafellinnen.

46 Taillioor: schotel.

47 Croes: kelk, beker.

48 Galeysche: gleiswerk. Glaise Fr. Pottenbakkersklei.

49 Plateel: Vlakke schotel of schaal.

50 Bouteil: Bouteille Fr., fles.

51 BinJser: bindijzer, Kiliaan. vertaald met ansa ferrea – verbinding uit metaal.

52 Ensel: zie eyseln voetnoot 39;

53 Forchetten: vorken, fourcette (Fr.).

54 Pander: mandje.

55 Lepelbart: een bord waaar lepels aan hangen.

56 Caenen: Canne de marche (Fr), wandelstok.

57 Hauweels: Houweel. Wikipedia: Een (pik)houweel of pik is een handwerktuig dat bestaat uit een (meestal) kort houten handvat met daaraan een ijzeren/metalen blad, dat aan de ene kant bestaat uit een scherpe punt en aan de andere kant uit een plat, breder uiteinde dat veel weg heeft van een kleine spade.

58 Rabat: WNT Smalle geplooide strook boven een gordijn of ook geplooide strook langs den bovenkant van een schoorsteenmantel, schoorsteenval.

59 Heert: haardd.

60 Keiren: Toestel waarmee melk wordt gekarnd. Karnen WNT: Karnen is het proces waarbij verzuurde room in beweging wordt gebracht waardoor de vetmembraantjes in de room breken. De vetdeeltjes klonteren samen en scheiden zich af van de karnemelk. Uit het vet wordt boter bereid.

61 Coutse: Bedsponde, ledikant, of kleie geïmproviseerde beddebank.

62 Caffenbedde: matrassen met kaf.

63 Stoppen: Bedoelt men de bijhorende hoofdkussens?

64 Smout: Van den stam van smelten. Dierlijk vet, smeersel, hier gezien de contekst in gebruik in de keuken.

65 Spoelstande: kuip om de vaten te spoelen. Om de resten van de melk te verwijderen om het zuren van de melk te verhinderen bij hergebruik.

66 Teel, teil; pan of een schotel — waarin spijs of lekkernij wordt bereid of opgediend.

67 Muijllevol: Gevuld tot op de rand.

68 Cuysscher: Voorwerp om de bakwerktuigen te reinigen, borstel?

69 Botermijne: Mijn zou van het bezittelijk voornaamwoord Mijn! komen. Het woord dat geroepen werd op de markt bij d everkoop.

70 Spoelcarteel: Een vat of gesloten ton. Uit De Bo 514 leren we karteel verwijst naar: “kerteel, karteel, trapje of versnijd op den kant van eenen muur, fr. redan, redent.” Vgl. ald. “kertelen, kertels of kerven snijden in iets, en kertig afgekorven, dat kerten of kerven heeft”. Het karteel is dus een vat dat kleinere inhouden verwerkt van een grotere hoeveelheid. Typisch in de streek het aelcarteel, dat een deel van het gier naar het veld voert..

71 Trochschreper: Om de deeg uit de troch (kneedbak) weg te krabben. Troch: Kiliaan, troch, alveus, linter, germ. trog, sax. troch, angl. trouge; verckenstroch, aqualiculus; troch.

72 Casserol: WNT Groote, ronde pan om in te braden, te koken en te stoven.

73 Wentelhaspe(l): toestel met een molen, bestaande uit vier kruisgewijs geplaatste armen met aan de uiteinden dwarshoutjes waarop men de gesponnen draad van de klossen afwikkelt; draaihaspel, haspelmolen.

74 Ekel: Hekel, stekel, prikkel.

75 Terrepot: Kiliaan. teer, teere j. terre, pix liquida; terre, teere; terroede, viscatum vimen, calamus. Pot waarin de teer wer gegoten om met borstel uit te smeren.

76 Kerthamer: Kert- of kloofhamer. Kert: insnijding.

77 Achtendeel: Vat met die inhoud. Achtendeel is de benaming van onderscheidene vroegere en latere maten, het achtste gedeelte bevattende van een andere maat, die als eenheid beschouwd wordt; de helft van een vierendeel.

78 Coorderie: wat met koorden (touwen) te maken heeft.

79 Walschen: Met een wals of rol bewerken, pletten. Het latere cylinderen.

80 Sekels: cikels.

81 Beetel: beitel.

82 Syden seve: een zeef waar de filter bestaat uit zijde of een andere fijne stof, bv. Om melk te zeven.

83 Havegheer: Geer, spiets, of puntig werktuig om naven te boren, bij uitbr. groote timmermansboor. Kil. avegher, j. evegher, terebra; evegher, eggher

84 Boot crunen: Boten: Slaan, kloppen, hetzij met de hand, hetzij met een hamer. Ook een zeis of pik werd geboot: ze scherpen, haren, door met een hamer de snede scherp te kloppen. De bootkruin was de pin die in de grond werd vastgezet en waarop het blad van de zeis werd gelegd om te boten.

85 Vaeijstge: vaatje, vaasje?

86 Casueel gorreel: Casueel betekent toevallig, eigenaardig. Gareel: Kiliaan [1588] als halsjuk of halskussen voor een paard.

87 Seijsen: Zeisen. WNT Maaiwerktuig met een langwerpig, iets gebogen, spits toeloopend stalen mes dat haaks is bevestigd aan een langen steel met twee handvatten, waarmee men met een gelijkmatige, zwierende beweging gras en klaver, soms ook koren maait. Als landbouwwerktuig in engen zin onderscheiden van gelijkaardige oudere werktuigen als de zicht of pik en den sikkel. Na het in zwang komen van de maaimachine nog wel in gebruik bij kleine boeren en voor het maaien van kleine hoeken en kanten grasland, slootwallen, boomgaarden e.d. In toep. op het geheele werktuig, maar ook op het mes daarvan.

88 Spaen: spaden.

89 Hauwmessen: hakmessen, ‘mmes.

90 Cleercoorden: Blijkbaar om te onderscheiden van zwaardere touwen. De reep was wellicht het zwaardere type. Kleerkoorden waren dan touwen die meer voor kledingstukken edm. Aangewend werden.

91 Pecken: pikken.

92 Plough: ploeg

93 Soole: Wellicht een ander woord voor tolle: getrokken (trekken, tijgen) zware cylinder om het veld te dammen. Westvlaamsche landbouwersterm van onbekenden oorsprong. Zware cylinder die over het land gerold wordt, rol. Tolen, het land met de tool bewerken (DE BO [1873]

94 Eechde: eg.

95 Sleen: Sleden.

96 Swynckels: WNT (Gewest. in Vl.-België) Houten, soms lichtgebogen, horizontale balk tusschen een paard of een span paarden en een wagen of ploeg. De zwingel is met een haak rechtstreeks verbonden aan den wagen of ploeg of aan een anderen balk (trekknuppel) en derhalve beweegbaar; op ieder uiteinde van den zwingel is met een haak weer een beweegbare balk bevestigd waaraan de trekstangen worden ingehaakt.

97 Bardeels: Het woord wordt wel gebruikt voor de bescherming (harnas) die men aanbracht aan zijkanten van de paarden. Bardeels kunenn wellicht ook houten stukken zijn om de wagen uit te breiden, ook de kruiwagen. Vandaar misschien stukken hout die als bert gebruikt werden om de kruiwagen uit te breiden en meer mest te kunnen vervoeren..

98 Cortewaghen: Tegengesteld aan de langhwaghen, d.i. een kruiwagen.

99 Diltpersen: Perche (Fr.), staak, stok. Het hout dat werd gebruikt voor de zoldervloer. De diltepertsen maken den grond uit van eenen dilte en dragen het hooi en het stroo”, DE BO [1873])

100 Bouwelingen: schoven.

101 Gely: in WNT als Gloy. Stroo, bepaaldelijk lang en gezuiverd stroo, dienende voor dakstroo (fr. glui), bedstroo, ook bindstroo, alsmede voor het bestrooien van vloeren; aangehaalde uit De Bo. Ook in de bet. stroobos, in welken zin het ook in het mv. voorkomt.

102 Ovenpaele: bakkersgerief, om het ongebakken deeg in de over te schuiven om het gebakken brood eruit te halen.

103 Parucken: pruiken.

104 Minuteyten: verwaarloosbare voorwerpen of voorwerpen met weinig betekenis.

105 Casacke: Van ofr. Casaque. Overkleed, wijde mantel. Kiliaan kajacke, kasacke, gallica palla vulgo casacca; kajacke, Sicamb. j. kedel, supparus, supparum, tunica superior linea.

106 Porret: prei.

Meer in deze categorie: Oefentekst les 2 sessie1 »